Đông Trùng Hạ Thảo: Công dụng và cách dùng vị thuốc quý

0
252
Đông Trùng Hạ Thảo

Từ thời cổ xưa, hàng thiên niên kỷ trước ở Trung Quốc đã lan truyền các câu chuyện thần kỳ về một loài sinh vật khi thì là con khi thì là cây, đó chính là đông trùng hạ thảo). Nhưng mãi đến khoảng những năm 620 sau Công nguyên nấm ĐTHT mới được biết đến ở Trung Quốc. Vào thế kỷ 15-18 các học giả thông thái Tây Tạng cũng biết về tác dụng chữa bệnh thần bí của loài sinh vật này.

Mô tả về đông trùng hạ thảo

Đặc điểm của đông trùng hạ thảo

Đông trùng hạ thảo vừa là động vật vừa là thực vật được kết hợp bởi nấm Cordyceps và sâu non. Vào mùa đông, nấm Cordyceps ký sinh trên cơ thể sâu non và lấy hết chất dinh dưỡng khiến cho ấu trùng chết. Cho đến khi mùa hè, nấm sẽ phát triển trồi lên mặt đất và được gọi là Đông Trùng Hạ Thảo. Trên thế giới có hơn 507 loài trùng thảo nhưng chỉ có loài Cordyceps Sinensis là được phân bố và sử dụng phổ biến.

Đông trùng hạ thảo có hình dáng của sâu non, dài khoảng 3 – 5cm, rộng khoảng 10mm. Thân có nhiều vân ngang, gần đầu có nhiều vân vòng nhỏ, toàn thân có khoảng 9 đôi chân, nhưng chỉ có 4 đôi chân ở bụng là rõ, đầu có chất sừng màu nâu đỏ. Sau khi khô, thân của đông trùng có màu vàng hoặc vàng kim.

Phần sâu non bên trong có màu trắng, mùi thơm, hơi rắn. Phần khuẩn tọa màu nâu sẫm, ký sinh ở trên đầu sâu non, phần đầu hơi phình to, hơi dẻo, dai và khó bẻ gãy sau khi sấy. Khuẩn tọa thường dài hơn sâu non, thẳng đứng, có hình như chiếc gậy, màu đen hoặc hơi tím sẫm, vỏ ngoài xù xì do các hạt nhỏ li ti bên ngoài. Quan sát dưới kính hiển vi có thể thấy, bên trong các hạt li ti có nhiều nang bào tử.

Đặc điểm dược liệu

Đặc điểm phần đông trùng được sử dụng để làm thuốc gồm cả nấm và sâu non. Đặc điểm cụ thể đó là:

  • Dược liệu có màu vàng hoặc vàng nâu.
  • Bên trong rỗng hoặc đặc, đường kính khoảng 4mm.
  • Chiều dài của nấm và sâu khoảng 11cm.

Nơi phân bố

Đông trùng hạ thảo thường được thu hoạch phổ biến vào mùa hè ở vùng núi cao trên 4.000m. Ban đầu, chúng được tìm thấy ở vùng cao nguyên Thanh Tạng, Cam Túc, Vân Nam và Tứ Xuyên (Trung Quốc). Tuy nhiên, hiện nay các loại nấm thuộc chi Ophiocordyceps và Cordyceps đã được tinh chế và nuôi trồng trên quy mô công nghiệp.

Bộ phận được dùng làm dược liệu

Hầu hết các bộ phận của đông trùng hạ thảo đều được sử dụng để làm thuốc. Trong đó, khuẩn tọa, khuẩn ty và xác ấu trùng được sử dụng phổ biến.

Thu hoạch – Sơ chế

Đông trùng hạ thảo được thu hoạch vào mùa hè từ tháng 3 – 7 hằng năm. Sau khi thu hoạch, đông trùng hạ thảo được mang đi rửa sạch và sấy khô.

Sau khi thu hoạch, đông trùng được sấy hoặc phơi khô và bảo quản trong lọ kín gió

Sau khi thu hoạch, đông trùng được sấy hoặc phơi khô và bảo quản trong lọ kín gió

Bào chế thuốc

Cách dùng đông trùng hạ thảo phổ biến nhất đó là ngâm rượu. Ngoài ra, người ta còn bào chế nguyên liệu thành viên nang để thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng.

Bảo quản

– Cách 1: Cho đông trùng hạ thảo vào túi nhựa kín gió để tránh không khí bay vào. Sau đó, bảo quản trong ngăn đá tủ lạnh với nhiệt độ tầm 4 độ C.

– Cách 2: Phơi khô nguyên liệu, sau đó cho vào túi nhựa bảo quản. Mỗi túi đông trùng hạ thảo có thể cho thêm 1 ít tiêu khô sau đó cho vào những nơi khô thoáng và có ánh nắng mặt trời.

– Cách 3: Đem đông trùng hạ thảo đi ngâm rượu gạo nguyên chất khoảng 3 tháng thì có thể dùng được. Ngâm rượu theo tỷ lệ 1:1.

Thành phần hóa học

Theo một số phân tích thành phần hóa học trong sinh khối đông trùng hạ thảo cho thấy:

  • Có khoảng 17 loại axit amin.
  • D-mannitol
  • Lipit
  • Các nguyên tố vi lượng như Al, Si, Na, K,…
  • Cordiceptic acid
  • Adenosine
  • Cordycepin
  • Hydroxyethyl-adenosine
  • Vitamin A, B, E, C, K,…
  • Hoạt chất HEAA (Hydroxy-Etyl-Adenosin- Analogs)

Công dụng của Đông trùng hạ thảo theo Đông Y

Từ thời cổ xưa, hàng thiên niên kỷ trước ở Trung Quốc đã lan truyền các câu chuyện thần kỳ về một loài sinh vật khi thì là con khi thì là cây, đó chính là đông trùng hạ thảo). Nhưng mãi đến khoảng những năm 620 sau Công nguyên nấm Đông Trùng Hạ Thảo mới được biết đến ở Trung Quốc. Vào thế kỷ 15-18 các học giả thông thái Tây Tạng cũng biết về tác dụng chữa bệnh thần bí của loài sinh vật này

Đông trùng hạ thảo là một vị thuốc được ghi vào tài liệu thuốc đông y vào giữa thế kỷ 18 trong bộ Bản thảo cương mục lập di (1765).Theo tài liệu cổ này Đông trùng hạ thảo có tác dụng như sau:

Đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ôn vào hai kênh phế và thận, có tác dụng bồi bổ cơ thể cho người ốm, ích phế, bổ thận, bổ tinh tủy, cầm máu, hóa đờm, dùng chữa hư hao sinh ho, ho ra máu, liệt dương, lưng đau mỏi gối, di tinh, đau tim.

Ngày nay dưới sự phát triển của y học hiện đại, các nhà khoa học khắp nơi trên thế giới đã chứng minh được những công dụng của Đông Trùng Hạ Thảo.

Công dụng của Đông trùng hạ thảo dưới góc nhìn của Y học hiện đại

Y học phương Đông và phương Tây dựa trên những nền tảng khác nhau nên đến nay vẫn còn nhiều điểm chưa thống nhất. Nhưng đối với đông trùng hạ thảo thì cả hai bên không chỉ cùng nhất trí về tác dụng chữa bệnh tuyệt vời của đông trùng hạ thào mà còn bổ sung cho nhau trong việc đưa đông trùng hạ thảo trở thành huyền thoại trong y học: phương Đông phát hiện và đưa đông trùng hạ thảo vào việc chữa trị hầu hết các loại bệnh, phương Tây kiểm chứng lại những giả thuyết về tác dụng chữa bệnh của đông trùng hạ thảo của phương Đông bằng thực nghiệm.

Tác dụng của đông trùng hạ thảo đã được cả Đông và Tây y công nhận. Dưới đây là và tóm tắt những công dụng của đông trùng hạ thảo theo nghiên cứu công bố trên Tập San Nấm Dược Liệu Quốc Tế (International Journal of Medicinal Mushrooms):

– Hỗ trợ trị ung thư: Các nghiên cứu lâm sàng được tiến hành tại Nhật Bản và Trung Quốc đã cho thấy những người bị các chứng ung thư khác nhau được tiêm 6 gram đông trùng hạ thảo mỗi ngày kết hợp với hoá trị trong vòng 2 tháng đã làm giảm đáng kể kích thước khối u, trong khi đó, các bệnh nhân được chữa trị bằng phương pháp bức xạ hay hoá trị liệu thì bệnh trạng không chuyển biến đáng kể.

– Hỗ trợ chữa các bệnh liên quan đến thận: Nhờ khả năng làm tăng nồng độ17-hydroxy-corticosteroid và 17-ketosteroid trong cơ thể nên Đông Trùng Hạ Thảo có thể giúp hỗ trợ điều trị và phục hồi chứng năng hầu hết các bệnh và triệu chứng liên quan tới thận như suy thận mạn tính, suy giảm chức năng thận, tổn thương thận, v.v.

– Tác động đến hệ miễn dịch: Đông Trùng Hạ Thảo không chỉ kích thích hệ miễn dịch mà còn, kỳ diệu thay, có khả năng ức chế hệ miễn dịch. Năm 1996, các nhà khoa học đã thật sự kinh ngạc khi phát hiện chính loại dược liệu họ sử dụng bấy lâu để kích thích hệ miễn dịch (giúp bảo vệ cơ thể khỏi các mầm bệnh xâm nhập và loại bỏ các chất gây hại trong cơ thể) cũng có khả năng ức chế hệ miễn dịch (vốn rất quan trọng trong phẫu thuật cấy ghép nội tạng – giữ cho nội tạng mới ghép không bị tổn thương).

– Hỗ trợ điều tiết đường huyết, kiểm soát bệnh tiểu đường: Một lĩnh vực được quan tâm đặc biệt là khả năng hỗ trợ điều tiết lượng đường trong máu của ĐTHT. Thử nghiệm cho thấy, 95% bệnh nhân tiểu đường sử dụng 3gram Đông Trùng Hạ Thảo mỗi ngày có sự chuyển biến trong lượng đường huyết, trong khi chỉ có 54% bệnh nhân trong nhóm điều trị bằng các phương pháp khác có thay đổi.

– Cải thiện chức năng sinh lý: Nghiên cứu ban đầu cho thấy, trong đông trùng hạ thảo có chứa thành phần CordyMax Cs-4, một loại hợp chất có khả năng cải thiện ham muốn tình dục ở cả nam và nữ giới. Ngoài ra, nó còn có khả năng điều hòa nội tiết tố, cải thiện chứng lạnh tử cung, bất lực, vô sinh,…

Đông dược này có tác dụng cải thiện chức năng sinh lý nam và nữ giới

Đông dược này có tác dụng cải thiện chức năng sinh lý nam và nữ giới

– Hỗ trợ trị các bệnh liên quan đến phổi: ĐTHT có khả năng tăng cường hiệu năng sử dụng oxy trong cơ thể, cùng với các chiết xuất từ nó đã được chứng minh có thể giúp hỗ trọ điều trị nhiều bệnh về đường hô hấp, bao gồm cả các bệnh nghiêm trọng như hen suyễn, COPD (bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính), viêm phế quản, giúp ức chế cơn co khí quản,v.v.

– Hỗ trợ trị các bệnh liên quan đến tim: Phân tích hoá học cho thấy Đông Trùng Hạ Thảo có adenosine, deoxy-adenosine, nucleotide adenosine và các loại nucleotide tự do khác,v.v. giúp giữ ổn định và điều chỉnh rối loạn nhịp tim. Ngoài ra, các digoxin, hydrochlorothiaside, dopamine và dobutamine trong đông trùng hạ thảo ĐTHT giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của các bệnh nhân suy tim mãn tính, như làm tăng các điều kiện chung về thể chất, sức khoẻ, chức năng tim cũng như về đời sống tình dục.

– Hỗ trợ trị các bệnh liên quan đến gan: Gần như tất cả các nghiên cứu về mối quan hệ giữa Đông Trùng Hạ Thảo và chức năng gan đều cho thấy ĐTHT giúp tăng hiệu quả hoạt động của gan. Ngày nay, đông trùng hạ thảo thường được sử dụng trong điều trị sơ gan, viêm gan b, C mãn tính tại nhiều nước ở châu Á. Ngoài ra, đông trùng hạ thảo còn được sử dụng kết hợp với một số loại nấm dược liệu khác để hỗ trợ cho lamivudine trong điều trị viêm gan siêu vi B.

– Hỗ trợ trị rối loạn và suy giảm chức năng tình dục: Đông trùng hạ thảo được sử dụng trong nhiều thế kỷ để hỗ trợ điều trị rối loạn và suy giảm chức năng tình dục cho cả nam và nữ, các trường hợp giảm ham muốn, bất lực, vô sinh– Hỗ trợ làm giảm lượng cholesterol trong máu: Mặc dù tăng cholesterol trong máu thường không được coi là một bệnh, nhưng nó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy cơ thể đã bị rối loạn chức năng trao đổi chất và nguy cơ về tim mạch. Đông trùng hạ thảo đã được kiểm chứng là có tác dụng tốt trong việc làm giảm lượng cholesterol trong máu.

– Chống mệt mỏi: Đông trùng hạ thảo làm gia tăng ATP (Ađênôzin triphôtphat — nguồn năng lượng cho mọi hoạt động của tế bào) và oxy trong cơ thể giúp cho người sử dụng luôn khoẻ mạnh và không bị các triệu chứng mệt mỏi.

– Ứng dụng trong điều trị HIV/AIDS: Một công dụng tuyệt vời khác nữa của đông trùng hạ thảo đó là dùng để hỗ trợ điều trị HIV/ AIDS, trong đông trùng hạ thảo có nhóm hoạt chất HEAA (Hydroxy-Etyl-Adenosin- Analogs) có tác dụng kháng khuẩn và kháng virus cực mạnh, Một trong những hoạt chất của nhóm này được các chuyên gia ở Mỹ dùng để bào chế thuốc chống bệnh AIDS và hiện nay đã được dùng ở những nước có tỷ lệ nhiễm HIV và suy giảm hệ miễn dịch cao như ở châu Phi. Ngoài ra, đông trùng hạ thảo thường được dùng làm thuốc bổ dùng cho người gầy yếu, người mới khỏi bệnh hiểm nghèo.v.v. Những tác dụng khác của đông trùng hạ thảo vẫn đang được nghiên cứu và phát hiện thêm từng ngày.

Đông trùng hạ thảo - Quà tết cao cấp 2020

Đông trùng hạ thảo – Quà tết cao cấp 2020

Bài thuốc sử dụng đông trùng hạ thảo

Bài thuốc chữa liệt dương, hoạt tinh, di tinh

– Nguyên liệu:

  • 6g đông trùng hạ thảo
  • 8g dâm dương hoắc
  • 12g ba kích
  • 12g hà thủ ô

– Thực hiện:

  • Tán mịn đông trùng hạ thảo, để riêng trong chén sạch.
  • Các nguyên liệu còn lại đem sắc nước cho đến khi còn khoảng 300ml.
  • Hòa bột đông trùng hạ thảo vào hỗn hợp trên và chia thành 2 – 3 lần, uống hết trong ngày.

Chữa động kinh, suy nhược thần kinh

– Nguyên liệu:

  • 3g trùng thảo
  • 1 cái óc lợn

– Thực hiện:

  • Sau khi sơ chế thì cho nguyên liệu vào nồi chưng cách thủy với lửa nhỏ.
  • Cho đến khi nguyên liệu chín nhừ thì nêm gia vị và chia thành 2 lần ăn.
  • Sử dụng món ăn này khi đói.

Cách dùng đông trùng hạ thảo cho người thiếu máu, liệt dương, di tinh

– Nguyên liệu:

  • 10g trùng thảo
  • 100g thịt nạc

– Thực hiện:

  • Thịt heo đem rửa sạch, thái lát, ướp gia vị.
  • Cho thịt, trùng thảo vào nồi đem ninh nhừ và nếm gia vị cho vừa ăn.
  • Chia thành 1 – 2 lần ăn trong ngày.

Chữa chứng suy nhược cơ thể, viêm phế quản, ho lâu ngày

– Nguyên liệu:

  • 6g đông trùng
  • 6g khoản đông hoa
  • 8g tang bạch bì
  • 3g cam thảo
  • 3g tiểu hồi

– Thực hiện:

  • Tán mịn đông trùng, để riêng.
  • Các vị thuốc khác thì đem sắc với 700ml nước cho đến khi còn khoảng 200ml.
  • Sau đó hòa với bột đông trùng và chia thành 3 lần uống hết trong ngày.

Bài thuốc chữa đau lưng, mỏi gối, hen suyễn khó thở

– Nguyên liệu:

  • 8g đông trùng
  • 8 con chim cút
  • gia vị

– Thực hiện:

  • Sơ chế chim cút và đem đi ngâm với nước sôi khoảng 1 phút, vớt ra để nguội.
  • Chia trùng thảo ra thành 8 phần bằng nhau, sau đó cho vào bụng chim cút và khâu chặt lại.
  • Đặt chim cút vào nồi nước để luộc với gia vị, muối tiêu và đậy kín, ninh khoảng 40 phút là được.
  • Chia thành các phần nhỏ và ăn dần.

Bài thuốc chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh

– Nguyên liệu:

  • 30g trùng thảo
  • 500ml rượu trắng 40 độ

– Thực hiện:

  • Cho trùng thảo và bình ngâm với rượu khoảng 15 – 30 ngày thì có thể dùng được.
  • Mỗi bữa ăn dùng khoảng 20ml, ngày dùng khoảng 2 – 3 lần.

Chữa hen suyễn, suy nhược cơ thể thời gian dài

– Nguyên liệu:

  • 5 – 10 con trùng thảo
  • 1 con vịt

– Thực hiện:

  • Rửa sạch vịt, sau đó rạch vùng cổ và cho trùng thảo vào, khâu kín.
  • Cho vịt vào nồi cùng gia vị, chút rượu, giấm và ninh nhừ với lửa vừa.
  • Dùng món này mỗi khi đói.

Cải thiện chứng lao phổi, suy nhược lâu ngày

– Nguyên liệu:

100g thịt gà
15g sơn dược
15g trùng thảo

– Thực hiện:

  • Thịt gà sau khi sơ chế thì đem ướp gia vị, cho vào nồi cùng sơn dược, trùng thảo và nước để nấu cho đến khi nhừ.
  • Nêm gia vị và dùng món ăn khi còn nóng.
  • Đông trùng hạ thảo có tác dụng gì?
  • Tác dụng đông trùng hạ thảo đối với sức khỏe rất phong phú

Bổ thận, dưỡng âm, tăng cường khí huyết

– Nguyên liệu:

  • 5g đông trùng
  • 500g nước ngọt
  • 10 quả táo đỏ, bỏ hạt
  • vài lát gừng tươi

– Thực hiện:

  • Chế biến sạch cá, sau đó ướp gia vị và cho vào nồi hấp cách thủy cùng các nguyên liệu còn lại.
  • Sau khi cá chín thì nêm gia vị cho vừa ăn và nhắc xuống để dùng.

Bài thuốc cải thiện chứng mệt mỏi, tinh thần kém minh mẫn, thận hư

– Nguyên liệu:

  • 9g đông trùng hạ thảo
  • 12g nhân sâm
  • 12g đương quy
  • 12g kỷ tử
  • 100g sườn heo
  • Gia vị

– Thực hiện:

  • Sườn heo đem đi rửa sạch, ướp gia vị.
  • Sau đó cho các nguyên liệu vào chung nồi và hầm chín.
  • Chia thành 2 – 3 lần và ăn hết trong ngày.

Chữa chứng tiểu đêm, hoạt tinh, tinh loãng

– Nguyên liệu cần:

  • 18g đông trùng hạ thảo
  • 500g thịt dê
  • 40g hoài sơn
  • 4 lát gừng tươi
  • 15g câu kỷ tử
  • 4 quả chà là
  • Gia vị

– Thực hiện:

  • Thịt dê đem rửa sạch, cắt lát và trụng qua nước sôi để khử mùi.
  • Các nguyên liệu còn lại sau khi rửa sạch thì cho vào nồi đất với lượng nước vừa đủ và hầm với lửa nhỏ.
  • Hầm trong khoảng 2 giờ thì nêm gia vị cho vừa ăn và nhắc xuống.
  • Mỗi tuần dùng món này khoảng 2 – 3 lần.

Cải thiện triệu chứng viêm đau dạ dày, phế thận lưỡng hư

– Nguyên liệu:

  • 1 con ba ba
  • 10g đông trùng hạ thảo
  • 10 quả đại táo
  • Gia vị: hành lá, gừng, tỏi, hạt nêm, muối, đường,..

– Thực hiện:

  • Ba ba cắt bỏ đầu, chia thành 4 miếng và cho vào nồi luộc với nước sôi.
  • Sau đó, cho ba ba vào cùng bát với đông trùng hạ thảo, đại táo, gừng, hành, tỏi và cho vào nồi hấp cách thủy khoảng 2 tiếng.
  • Dùng món ăn này trong ngày và nên ăn ngay khi còn nóng.

Cải thiện tỳ vị, suy nhược, máu nhiễm mỡ

– Nguyên liệu cần:

  • 3g đông trùng
  • 20g sơn dược
  • 20g hoàng kỳ
  • 100g gạo nếp

– Thực hiện:

  • Hoàng kỳ đem sắc lấy nước, lọc bỏ bã.
  • Sau đó cho trùng thảo, sơn dược và gạo nếp vào nước thuốc để nấu thành cháo.
  • Nên dùng món cháo này vào buổi sáng hoặc tối để cải thiện tỳ vị, chống mệt mỏi.

Dưỡng nhan, tăng cường gân cốt, điều hòa âm dương

– Nguyên liệu cần:

  • 5g trùng thảo
  • 1 con gà ác
  • 100g hồ đào bỏ hạt
  • 30g táo đỏ
  • 4 lát gừng tươi

– Thực hiện:

  • Gà ác sau khi sơ chế thì đem ướp gia vị.
  • Cho các nguyên liệu còn lại vào rồi nấu chung với nước cho đến khi gà chín.
  • Nêm gia vị cho vừa ăn và dùng khi còn nóng.

Kiêng kỵ khi sử dụng đông trùng hạ thảo

Đối tượng không nên sử dụng đông trùng hạ thảo?

Loại đông dược này được khuyến nghị đối với một số trường hợp sau:

  • Phụ nữ mang thai và cho con bú
  • Mắc các bệnh tự miễn như đa xơ cứng, lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp,…
  • Người bị rối loạn chứng đông máu.
  • Người mới phẫu thuật hoặc chuẩn bị phẫu thuật.

Tương tác thuốc

Đông trùng hạ thảo còn có nguy cơ dẫn đến một số tương tác với:

  • Cyclophosphamide (Cytoxan, Neosar)
  • Thuốc làm giảm hệ thống miễn dịch như basiliximab (Simulect), cyclosporine (Neoral, Sandimmune ), daclizumab (Zenapax), azathioprine (Imuran), mycophenolate
  • (CellCept), siracimimus, tacrolimus (FK506, Prograf), muromonab-CD3 (OKT3, Orthoclone OKT3),…
  • Prednison.

Một số lưu ý khi sử dụng đông trùng hạ thảo

  • Để sử dụng đông trùng hạ thảo an toàn, cần ghi nhớ những điều cụ thể sau đây:
  • Xem xét tình trạng sức khỏe trước khi sử dụng đông dược.
  • Không nên chế biến dược liệu quá lâu trên lửa lớn.
  • Dùng nồi đất hoặc nồi sứ để chế biến thuốc.
  • Sử dụng dược liệu theo liều lượng được chỉ định.
  • Kiêng thực phẩm cay, nóng trong thời kỳ sử dụng đông trùng.
  • Phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt thì không nên sử dụng thuốc.

Trên đây là một số thông tin về đông trùng hạ thảo mà bạn đọc có thể tham khảo. Vui lòng tham khảo ý kiến chuyên gia khi bạn muốn tìm kiếm bài thuốc hoặc liều lượng sử dụng cụ thể.

Nguồn:

https:// www.thuocdantoc.org/duoc-lieu/dong-trung-ha-thao

https:// suckhoedoisong.vn/cong-dung-cua-dong-trung-ha-thao-dtht-duoi-goc-nhin-cua-y-hoc-co-truyen-va-hien-dai-n140497.html